Albert Camus

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Albert Camus
Nobel-premiito
franca verkisto kaj filozofo
franca verkisto kaj filozofo
Persona informo
Albert Camus
Naski?o 7-an de novembro 1913 ( 1913-11-07 )
en Mondovi ( Franca Al?erio )
Morto 4-an de januaro 1960 ( 1960-01-04 ) (46-jara?a)
en Villeblevin ( Francio )
Mortis pro akcidenta morto vd
Mortis per single-vehicle accident vd
Tombo Cemetery in Lourmarin vd
Religio ateismo vd
Lingvoj franca vd
Lo?loko Francio vd
?tataneco Francio vd
Alma mater Universitato de Al?ero vd
Subskribo Albert Camus
Familio
Edz(in)o Simone Hie ? Francine Faure vd
Amkunulo Blanche Balain ? Maria Casares ? Mamaine Koestler ? Maria Casares ? Catherine Sellers ? Mette Ivers vd
Infanoj Catherine Camus ? Jean Camus vd
Profesio
Okupo verkisto ? filozofo ? romanisto ? ?urnalisto ? eseisto ? dramaturgo ? scenaristo ? membro de Franca rezistado ? poeto ? futbalisto ? publikigisto vd
Laborkampo filozofio ? literaturo ? ?urnalismo ? etiko ? ekzisto ? politika filozofio ? opinia ?urnalismo ? teatro ? literatura aktiveco ? eseo ? dramo ? Ciklo de la Absurdo vd
Aktiva en Parizo vd
Verkado
Verkoj La Homo Ribelita ?
A Happy Death ?
La Kazo ?
La Mito de Sizifo  ?
La fremdulo  ?
La Pesto  ?
Albert Camus, Maria Casares. Correspondence (1944-1959) ?
Kaligulo ?
Nek viktimoj nek ekzekutistoj vd
vd Fonto: Vikidatumoj
v ? d ? r

Albert CAMUS [ Alber Kam u ] (naski?is la 7-an de novembro 1913 , mortis la 4-an de januaro 1960 ) estis franca verkisto kaj filozofo . Li estis nobelpremiito pri literaturo en 1957 .

Bazo de la verko de Camus estas la filozofio de la absurdo , kiu estas bazita sur la ekkono de la sensenceco de la homa vivo. Tamen la? Camus la homoj estas liberaj kaj povas kontra?batali tiun sorton de sensenceco. Tiun sintenon tre koncize resumas unu frazo el la eseo La Mito de Sizifo (france: Le Mythe de Sisyphe ): "Ni devas imagi, ke Sizifo estis feli?a homo".

La filozofia pensaro de Camus kondukis lin al seniluzia humanismo, kiu estas klare perceptebla en liaj verkoj. Samtempe ?i instigis lin al politika aktivado: Camus partoprenis la Francan rezistadon en la dua mondmilito kaj provis peri pacan fini?on de la Milito de Al?erio .

Vivo [ redakti | redakti fonton ]

Naski?is la 7-an de novembro en la farmejo Saint-Jean, apud Mondovi, en Al?erio dum la franca kolonia tempo. Li estis la dua filo de Lucien Camus, de hispana deveno, kaj Catherine Sintes. Unu jaron poste la patro forpasis dum la Unua Mondmilito, entombigote ?e Saint-Brieuc . Infane li ?eestis la urbetan lernejon, kies instruisto, Louis Germain, perceptis liajn estontajn kapablojn. Germain decidis pretigi lin por la mezlerneja enir-ekzameno kaj persvadas lian patrinon kaj avinon por lasi lin da?re studi. Albert Camus estas bonkvalita je la literaturaj lernadoj, atingas la mezlernejan titolon kaj provas la universitatan ekzamenon. Je 1930 la tuberkulozo aperas en lia vivo, malsano kunestonte lin la tutan vivon, kvankam ne mortigonte lin finfine.

Helpe de Jean Grenier Albert Camus publikigas siajn unuajn artikolojn per la revuo Sud kaj komencas universitatan kurson pri filozofio. La 16-an de a?gusto de 1934 Albert Camus kaj Simone Hie, sia unua edzino kun drogaj problemoj, geedzi?as. Unu jaron poste li ali?as al la Komunisma Partio kaj ekteatrumas. Lia fina tezo estas pri la kristana metafiziko, Plotino kaj Sankto Agustino. Du jarojn post la unui?o Camus malgeedzi?as eltrovinte ?ian korligi?on kun alia viro, tamen ?i ne malaperos el lia vivo kaj petos helpon ade al li pro ?iaj morfino-dependo.

Dum 1937, post tra?ma sciigo de la civila milito en Hispanio, kie li sentas iel ano ties kaj kies estonta fa?ista perdo mal?ojigos lin, li estas forpelita de la partio. Li komentas ?ie ?ion ?iam ?iel, malla?das la sovetunian influon sur la al?erian partion, malporante rebelon kontra? Francion, ?ar ?i estis forta alianculo de la rusoj kontra? grava kaj forta malamiko kiel Hitler. La unua libro de Camus, L'Envers et l'Endroit, estas publikita per la eldonejo Charlot. Tiujare li konati?as kun Francine Faure, maljunulino de Oran, kiu estos lia dua edzino, kaj tiu kiun li mis-edzumos per aliaj amatinoj la restan vivon.

Dum 1938 kaj 1940, Albert Camus eklaboras ?e Alger republicain. Liaj unuaj ?urnalistaj artikoloj estos tie, ?is la registara malpermeso da?ri. La nova ?urnalo estos Le Soir kaj li estros ?in, ?is la denova malpermeso pro ?ateco kun komunismanoj. Li nun vivas kun Francine, esperas la la?le?an eksgeedzii?on de Simone instruante hejme kaj fine alvenas je 1940 al Parizo, urbo gravega en sia vivo sed mal?atata de li multfoje. Laboras li ?e Paris-Soir dank' al Pascal Pia. L'Etranger estas finverkita. Li transloki?as en Liono . Lia unua verkaro komencas esti publikigita. Voja?as pro sanecaj kialoj, pro la labora laborposten-manko kaj la? la milita situacio.

Dum la germana okupado li laboras kun la rezisto. En 1943 li revenas en Parizon por helpi disvastigi la malpermesajn skriba?ojn. ?e Combat li riskas sian vivon persekutate fare de la nazioj. Li postvivas la tempon kaj i?as subestro de la revuo. Sartre kaj Maria Casares, hispanino al kiu li donas grandan pasion, esti?as en lia influo. En 1945 Albert Camus patri?as-- ili estas Catherine kaj Jean. Patricia Blake estas alia ino de lia historio dum la voja?o de Camus tra Usono, lando kiu ne tute pla?is al li.

Ekde nun la purigado [da nazioj kaj kunlaborintoj] ne nur malsukcesos, sed anka? malrespektindi?os. La vorto "purigi" ja estas a?a. La situacion teruri?is. Oni havis nur unu ?ancon ne esti tiel per spirito ne-ven?ema nek fiaska. Indas pensi, ke la justeca vojo ne estas trovebla inter la malamaj krioj, unuflanke, kaj la malbona konscio, aliflanke. ?iukaze la malsukceso estas ega. [1]

1947 estas la lando de la malamikeco-- Camus fin-eldonejas ?e Combat. Neniu ?atas lin-- la maldekstro pro lia malsubteno de la postagado kontra? nazioj kaj kunlaborintoj kaj ilia forgeso je la malri?uloj kaj malfortuloj, kaj, aliflanke, la komunismoj, kiu maltoleras la kritikojn al Sovetunio, precipe fare de Sartre. ?u foriri el Francio? Albert pripensas tion. Somere li vizitas la tombon de lia patro kaj rimarkas ke ili estas sama?aj.

L'Homme Revolte estas verkita kaj Jean-Paul Sartre malrespektas la libron. Camus kontra?skribas per-?urnale komencante paroladan batalon malsukcesan. La ia amik-rilato fini?as.

Al?erio estas dan?ere je 1956 pro la sendependeca milito kontra? Francio. Li malla?das kaj la blindan terorismon de araboj kaj la tortura?ojn de la franca militistaro. Li tamen ne poras ies deklarojn kontra? aliaj per troa naiveco. Lia nenies-eco donas al li malamikojn ?ie. Malgra? tio li komentas la rusan invadon en Hungarion la?te. Unu jaron poste la Sveda Akademio Nobel-Premiis lin - neniu esperis tion kvankam li estadis longan tempon en la kandidat-listo.

La 4-an de januaro 1960 Albert Camus forpasas pro veturil-akcidento. Tridek kvar jarojn poste lia lasta verko, Le Premier Homme , estos publikita.

Verkara Enketo [ redakti | redakti fonton ]

La verkado de Camus iras de literaturo ?is filozofio. Li publikigis filozofiajn eseojn, romanojn, novelojn, teatra?ojn kaj e? verkis por gazetaro. En sia eseo La Mito de Sizifo Camus scivolas, kion signifas vivi en moderna mondo de absurdo , kie ne ekzistas absolutaj valoroj. Lia demando estas kia estas la valoro preferi tian ekziston ol sinmortigon . La? li, la homo sentas, ke lia vivo estas absurda anta? la morto, kiu certe ka?as ?e la fino de la vojo, kaj anka? pro la manko de kompreno kaj logiko en la mondo, kiuj ekstreme kontrastas al la senfina deziro de la homo ja kompreni la signifon de la mondo kaj ?ian ekziston ene de la mondvasto. Tamen la homo, kiu spertas la absurda?on, malakceptos sia sinmortigon kaj vivos ribelan vivon, kiu esprimi?as per tio, ke li vivas la absurda?on kaj ne kapitulacas al ?i. La absurda vivo mezuras la? ?ia kvanto, ne la? ?ia kvalito, ?ar ne ekzistas alta normo la? kiu oni povas taksi "bonan" a? "malbonan" vivon. Camus komparis la vivon de moderna homo kun la sorto de Sizifo , rolulo de helena mitologio , kiu estas kondamnita ruligi ?tonon al la supro de alta monto, kaj kiam li atingis la pinton, la ?tono ruli?as reen al la fundo de la monto, kaj Sizifo devos repu?i ?in. Tial li skribas: "La lukto por la pintkunveno mem sufi?as por plenigi la homan koron de ?ojo. Oni devas pensi pri feli?a Sizifo." Sizifo ribelas kontra? sia absurda vivo kaj da?ras en ?i kun konstanta konscio pri ?ia esenco. ?i tiu konscio donas al li feli?on.

Anta? "La mito", Camus publikigis La Fremdulon , en kiu li priskribas la sentojn de fremdi?o de la kontra?heroo (Camus nomas lin "absurda heroo") Marceau, franca lo?anto de Al?erio, kiu mortigis arabon, la?aserte "pro la suno", kaj atendas ekzekuton . La heroo de Cami estas tute malvarmega kaj sen ia emocio. Li ne ploras ?e la entombigo de sia patrino, kaj tio estas lia vera krimo kontra la socio, kiu decidis kondamni lin.

La teatra?o Kaligulo priskribas senton de sensignifeco, kiu ?irka?as tiu romian imperiestron post la morto de lia amata fratino, kaj ne sukcesas trovi solvon al ?i e? en la furiozo de murdo. La teatra?o diskutas la absolutajn elektojn en la absurda vivo, la devo pri respondeco kaj la sociaj aspektoj de la absurdo.

Unu el la gravaj libroj de Camus estas La Pesto , priskribo de la lo?antoj de la urbo Oran, kiuj alfrontas peston , kiu invadas la urbon kaj renversas ilian vivon, kaj kontra?e nur manpleno da homoj provas batali kontra? la pesto. Multaj vidas ?i tiun verkon kiel metaforan priskribon de la periodo de rezisto al la nazioj .

Alia libro de Camus, kiu same kiel La Mito de Sizifo apartenas al liaj filozofiaj skriba?oj, estas La Ribelanta Homo , kiu rilatas al "la pesto", en kiu Camus traktas la universalan homan ribelon kontra? la ekzisteca absurda?o kaj solidareco necesaj por ?i tio ribelo, male al la "Mito", kiun traktas en la perspektivo de la individuo.

Alia el liaj libroj estas " La Falo ", la historio de viro mergita en pripensoj pri pasintaj eraroj, kaj estas ia antitezo al la rolulo de "La Fremdulo". Alia libro, kiun li skribis, trovita en la koto apud la detruita a?to, en kiu Camus estis mortigita, kies skribo estis nekompleta, estas " La Unua Homo ". En sia taglibro li skribis, ke li planas verki tri pliajn verkojn, en kiuj la ?efa temo estas amo.

En la unua homo, kiun Camus verkis fine de sia vivo, bazi?as preska? tute sur la rakonto de sia propra vivo. ?i tiu arta a?tobiografio estas verkita ?irka? la rakonto de Jacques, kiu vizitas por la unua fojo la tombo de sia patro, kiu mortis en la unua mondmilito , sen ke lia filo konis lin. La libro temas entute pri liaj memora?oj , kaj li ?efe priskribas la knaba?on kiel malri?an francon en Al?erio . La libro malfermas novajn angulojn pri la absurda?o de Camus, kaj la? ?ia origino kaj la? ?ia enhavo. Camus neniam finis verki la libron, kaj ?i estis publikigita de lia filino malgra? esti nefinita projekto.

Camus anka? tradukis kaj adaptis aliajn verkojn en teatra?ojn.

La Fremdulo [ redakti | redakti fonton ]

La 1942-a romano atingis grandan kaj gravan sukceson ial, ?ar ?i estas spegulo de tempo kaj havas absurdajn kondi?ojn prave montrante tion la milito. Meursault estas sensa, malunueca ulo kies respondoj al vivo estas nunaj. Li estas oficejisto kiu estas veki?ita per telegramo anoncanta la morton de sia patrino. Vestas li rapide, foriras el la urbeto kaj ?eestas la funebran ceremonion. Li rigardas, li fumas, li parolas malaktive-- li neniel partoprenas ie, sed me?anike kontra?agas. La sekvan tagon li trovas malnovan amikinon, Maria kaj banas kun ?i kaj ili gedormas. Tamen li ne amas ?in, li amas nenial, ?ar li malhavas volon. Tio sammaniere okazas al Raymond, najbarulo, kiu volas geamiki?i kaj al kiu nepensante helpas. Raymond invitas al Meursault kaj Maria al pla?o kun aliaj paro sed, promenante, ili trovas arabojn konitajn de Raymond. Oni diskutas, nenio okazas, ili disi?as de la araboj, sed ili da?re sekvas ilin. Mersault poste trovas ilin li ser?ante akvan fonton kaj nek amante nek malamante ilin kaj sentante nenion pro ili reagas al prenado de tran?ilo per pafilo. La mortigilo estis sur liaj manoj nenial, donita hazarte far la amiko. Li estis blinda pro la varmo, la lumo kaj la suno kaj la ?vitado. Malliberulejita komencas la ?ura procedo-- estas sezonoj, ju?oj, ktp., tamen neniu komprenas la kialon de tio, kio okazis. Oni akuzas lin pro esti malvarme kaj malpasie ?eestinta la patrinan entumbadon, trinkante kafon kaj fumante anta? la ina korpo ku?anta, kaj poste pro ekgedormi kun virino e? kun la fre?aj vundoj. Li ekestas je kulpiga situacio far ?iu, suferas onian tribunalon malportante lin kiel li estu besto. Oni mort-sentencas lin. En la malliberulejo li ne estas zorgema, sed pripensas kiel fu?i el la me?aniko. Kontra? la nenialeco de la vivo li vidas lian malkulpecon klaran. La malesperulo sentas sin tutlibere, seninteresa pri ?io, nezorgante la ekziston nun. Camus provis monstri la absurdecon de la mondo pere de ulo nuda sub neniu ?ielo. La stilo estas mallonga, tran?ema, ne?tra. Li sugestas, ke la absurdulo povas vivi kaj vidi nur la nunon, la plenan ekziston, ?iutempe, malestontece, malestintece. Mersa?lt estas malgrandulo, sensignifa, task-plena, ?is tiam, kiam li alhavas la komprenon de la sen-ka?za vivo, ribelas kaj ?ojas la lastajn kiamojn. La heroo i?as tiele en nenialulo, sciante sian maltutilecon kaj malaktivecon.

Gravaj verkoj [ redakti | redakti fonton ]

  • La Fremdulo (romano; 1942)
  • La Mito de Sizifo (eseo; 1942)
  • Kaligulo (teatra?o; 1945)
  • La pesto (romano; 1947)
  • La sie?ostato (teatra?o; 1948)
  • La Justuloj (teatra?o; 1949)
  • La homo ribelita (eseo; 1951)
  • La kazo (romano; 1956)
  • La obsedatoj (teatra?o la? motivo de Fjodor Dostojevskij; 1959)
  • Albert Camus, Maria Casares. Correspondance inedite (1944-1959) . Edition de Beatrice Vaillant. Avant-propos de Catherine Camus. Collection Blanche, Gallimard. Apero: 09-11-2017.
  • Le Premier Homme , 1960, nefinita, publikigita en 1994

Verkoj tradukitaj al Esperanto [ redakti | redakti fonton ]

Eksteraj ligiloj [ redakti | redakti fonton ]

(fr) Fonds Albert Camus - Cite du livre d'Aix en Provence

(fr) Societe des Etudes Camusiennes Arkivigite je 2018-01-06 per la retarkivo Wayback Machine

(en) The Albert Camus Society

(en) Nobelpremio pri literaturo en 1957

(en) Bibliografio pri Albert Camus Arkivigite je 2006-01-14 per la retarkivo Wayback Machine

(de) Diversaj ligiloj rilate al Albert Camus

(en) Ekzistadismo kaj Albert Camus Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj [ redakti | redakti fonton ]

  1. Camus, Actuelles, op.cit., p.65. Gallimard.
  2. (en) Stansilav Belov, “Fremdulo”: homo kiu ne sciis mensogi , Ipernity, arkivita de la originalo, la 30-an de junio 2016, alirite la 24-an de novembro 2020.